Na blogu Ośrodka „Brama Grodzka -Teatr NN” opowiadamy o naszej codziennej pracy: o opiece nad pamięcią Lublina i Lubelszczyzny, poszukiwaniu śladów przeszłości, działaniach kulturalnych i edukacyjnych, sile wolnego słowa i Innym Lublinie. Tu też znajdziecie wpisy o wyjątkowych spotkaniach i niesamowitych ludziach, z którymi mamy szczęście współpracować. Te „opowieści z Bramy” snują dla Was pracownicy działów Bramy Grodzkiej, Trasy Podziemnej i Domu Słów.

Na blogu Ośrodka „Brama Grodzka -Teatr NN” opowiadamy o naszej codziennej pracy: o opiece nad pamięcią Lublina i Lubelszczyzny, poszukiwaniu śladów przeszłości, działaniach kulturalnych i edukacyjnych, sile wolnego słowa i Innym Lublinie. Tu też znajdziecie wpisy o wyjątkowych spotkaniach i niesamowitych ludziach, z którymi mamy szczęście współpracować. Te „opowieści z Bramy” snują dla Was pracownicy działów Bramy Grodzkiej, Trasy Podziemnej i Domu Słów.

Teatr NN

Jukka Male w Bramie Grodzkiej

Na placu przed Centrum Kultury w Lublinie właśnie kończy się wystawa zdjęć Jukki Male. Niewiele osób pamięta, że mieszkańcy Lublina mieli już okazję do obejrzenia zdjęć tego fotografa – wiele lat temu, w innej galerii.

Kilka tygodni temu, 15 listopada 2019 roku, Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” odwiedził wybitny fiński fotografik Jukka Male. Artysta znany jest z długoterminowych projektów dokumentalnych, realizowanych m.in. na Grenlandii, w Hiszpanii, w Polsce i na terenie byłej Jugosławii. Wizyta w Ośrodku była związana z przygotowywaną w Lublinie wystawą fotografii „Kontrapunkt”, na placu przed Centrum Kultury, przy ulicy Peowiaków 12. Otwarcie wystawy miało miejsce następnego dnia,  w ramach Akademii Odkryć Fotograficznych, podczas której Jukka Male przedstawił w Centrum Kultury prezentację „Projekty z bardzo długim terminem” oraz film dokumentalny „Takamowa”.

Jukka Male (w środku) podczas wizyty w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” w listopadzie 2019 roku.
Po lewej Maks Skrzeczkowski (Akademia Odkryć Fotograficznych), po prawej autor tekstu. Fot. Kinga Ludwik.

Była to pierwsza wizyta Jukki Male w Lublinie. Jednak, co dla wielu może być zaskakujące, nie była to jego pierwsza wystawa w tym mieście. Zdjęcia Jukki Male były już prezentowane w Lublinie – niemal dokładnie ćwierć wieku temu, w styczniu 1994 roku. Co ciekawe, wystawa odbyła się w miejscu, gdzie powstaje niniejszy tekst – w Bramie Grodzkiej. Nie był to jeszcze Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” (został utworzony dopiero w 1998 roku), lecz Teatr NN, w ramach którego aktywnie działała Galeria NN, prezentująca ciekawe wystawy fotograficzne.

Wernisaż wystawy Jukki Male miał miejsce we wtorek, 11 stycznia 1994 roku, o godzinie 17. Ekspozycja, zatytułowana „Mundur ma cywilne ciało”, poświęcona była ofiarom wojny na terenach byłej Jugosławii. Na wystawie zostały pokazane zdjęcia wykonane w lipcu 1992 roku, w Nowym Szpitalu w Zagrzebiu. Otwarciu ekspozycji towarzyszyło wystąpienie Marcina Celińskiego, poświęcone działalności Fundacji EquiLibre – organizującej w latach 90. konwoje z pomocą humanitarną do Bośni.

Afisz informujący o wystawie „Mundur ma cywilne ciało” Jukki Male w Galerii NN. 

Na fotografiach autor uwiecznił uczestników wojny. Lecz nie hołubionych przez władze bohaterów, obwieszonych medalami i stawianych za wzór młodzieży, lecz osoby trwale okaleczone przez wojnę – pozbawione kończyn, z bliznami po pociskach, ze zdeformowanymi twarzami. Wstydliwy, skrzętnie ukrywany efekt walk. Zdjęcia, które nigdy, przez żadne władze, nie zostaną użyte do werbowania ochotników do służby w armii. Fotografie, które pozwalają – czy wręcz nakazują – poddać w wątpliwość frazesy o pozytywnych stronach wojny, hartowaniu się człowieka i jego charakteru.

Fotografiom towarzyszyły opisy autora, zwięzłe, lapidarne. Jeden z cytatów znalazł się także na afiszu informującym o wystawie:
„Bałkany leżą daleko od nas.
Z daleka łatwiej jest patrzeć,
łatwiej wydawać polityczne oceny.
Z bliska widzi się inaczej.
Tak naprawdę nie możesz się bać za kogoś.
Lęk jest zawsze czymś własnym”.

    

Zaproszenie na wernisaż wystawy „Mundur ma cywilne ciało” Jukki Male w Galerii NN.

W zbiorach Ośrodka znajduje się także katalog z wcześniejszej wystawy artysty, w sierpniu 1993 roku, w Gdańskiej Galerii Fotografii. Zawiera dłuższy tekst Jukki Male „Europa dzisiaj – wojna bałkańska”, z fragmentami dzienników pisanych przez fotografa podczas pobytu na Bałkanach. Autor nie ma złudzeń, co do faktycznych intencji przywódców, traktujących wojnę instrumentalnie, jako przedłużenie polityki: „Wojna to skrajny rezultat dalece posuniętego, wynaturzonego poczucia obowiązku. Rezultat wykorzystywania historii i ślepej wiary w swoje racje”. Szczególnie złowieszczo i – niestety – ponadczasowo brzmią słowa: „Naród wybiera przywódców. Przywódcy wybierają wrogów”.

Zdjęcia przedstawiające ofiary wojny w byłej Jugosławii (w tym także z Nowego Szpitala w Zagrzebiu) można zobaczyć na autorskiej stronie Jukki Male:
http://www.jukkamale.com/2015-europe-today-%e2%80%93-eurooppa-tanaan/1815/

Informacja na temat wystawy Jukki Male w kalendarium Ośrodka:
http://teatrnn.pl/kalendarium/node/537/wystawa_mundur_ma_cywilne_cia%C5%82o_jukki_male

Niestety, w zbiorach Ośrodka nie ma fotografii z tej wystawy. Dlatego zwracamy się z apelem: może ktoś z Państwa był na otwarciu i ma zdjęcia z wernisażu w 1994 roku? A może chciałby podzielić się swoimi wspomnieniami związanymi z wystawą?

Prosimy o wszelkie informacje na ten temat:
[email protected]  (z dopiskiem: Jukka Male)